Circulaire Economie: inzichten uit Aruba

Eric Roetman is als onderzoeker verbonden aan Hogeschool Windesheim. Als onderzoeker richt hij zich volledig op Circulaire Economie. Als onderzoeker maakt hij tevens deel uit van de onderzoeksgroep ‘Supply Chain Finance’ (SCF), waar de Universiteit van Aruba, en dan in het bijzonder de Financieel Economische Faculteit (FEF), een samenwerking mee is aangegaan. Eind oktober was Eric op Aruba en heeft een aantal van zijn impressies op papier
gezet, welke gedeeld zullen worden, zowel in Nederland als op Aruba.

 

Circulaire Economie: inzichten uit Aruba

Simpel gezegd is een circulaire economie een economie zonder afval; een economie waarin ook gebruikte materialen waarde behouden. Net als in Nederland, wordt ook in Aruba een start gemaakt met de circulaire economie. De context is echter totaal verschillend: Aruba is een eiland met de grootte van Texel met ruim anderhalf miljoen toeristen per jaar. En dat zorgt voor heel veel afval.

Een paar minuten voor mijn vliegtuig landde zag ik Aruba verschijnen in de Caribische Zee. Het eerste wat opviel waren de hagelwitte stranden en vele hotels langs de kuststrook. Het volgende dat ik zag was de containerhaven met daarachter een opvallende zwarte rookpluim. Deze rookpluim kwam van Parkietenbos, de grootste vuilstort op het eiland. De rookpluim leek op in brand gestoken afval, een eenvoudige maar sterk vervuilende methode om de hoeveelheid afval snel te verminderen. Overigens ontkent afvalverwerkingsbedrijf Serlimar de afval zelf aan te steken, doch zijn omwonenden van de vuilstortplaats in Parkietenbos de rookoverlast en vervuiling meer dan zat (1).

Afval is op Aruba een politiek gevoelig onderwerp al lijkt iedereen het over eens te zijn dat het een serieus probleem is geworden. Op veel plekken wordt afval illegaal gedumpt op het eiland en ook de legale afvalverwerking op Parkietenbos zorgt voor veel vervuiling. Toen ik met Bauke Feenstra van de Universiteit van Aruba langs deze afvalberg reed, zagen we wegwaaiend plastic en zwarte rook van brandend afval. Aan de zeezijde zakte voor onze ogen een vracht afval recht in de zee. Onderzoek heeft al laten zien dat dichtbij gelegen Mangrove bossen al sterk zijn aangetast door de vuilstort. En iedere toerist die de baai invaart zal zelf zien en ruiken wat het afval met het zeewater doet.

De grote hoeveelheid afval heeft verschillende oorzaken. Aruba is een eiland met een economie die vrijwel geheel afhankelijk is van toerisme. Tegenover een bevolking van ruim 100,000 mensen verblijven jaarlijks ruim een miljoen toeristen op het eiland en daarnaast komen nog ruim een half miljoen toeristen met cruiseschepen naar het eiland. Een gevolg is dat de import van goederen ieder jaar opnieuw vele malen hoger is dan de export (2). Zo bedraagt het geschatte importoverschot van goederen zo’n 106.983 ton in 2017 (3 , 4). Dit is niet de netto afvalstoom maar het geeft wel een indicatie van de enorme hoeveelheid afval op het eiland.

Het meeste afval blijft op het eiland. Ondanks dat er vele lege containers het eiland moeten verlaten, de import is immers fors groter dan de export, vertelden verschillende ondernemers ons dat het niet goedkoper is om containers van het eiland te exporteren dan te importeren. Ook is het door bijvoorbeeld heffingen vaak goedkoper om containers te exporteren naar Nederland dan naar naburige eilanden als Curaçao. Kortom, het afvalprobleem kan niet simpelweg worden opgelost door het te verslepen naar andere plekken. Tijdens mijn bezoek hoorde ik vrijwel dagelijks: ‘Nederlandse oplossingen werken hier vaak niet; het is hier anders dan op het Europese vasteland’.

Het Arubaanse bedrijfsleven heeft verschillende oplossingen ontwikkeld. Zo hebben de ondernemingen Ecotech en Ecogas een efficiëntere oplossing ontwikkeld voor de afvalinzameling en scheiding op het eiland. Verschillende stoffen worden uit de afvalstoom gehaald en gerecycled, zoals metalen. Het resterende afval wordt in balen geperst zodat zo min mogelijk milieuschade ontstaat bij stort. Daarnaast wordt de laatste hand gelegd aan een installatie om het resterende koolstofhoudende afval te gebruiken om biogas mee te maken. Op dit moment wordt via deze weg ongeveer een derde van het afval verwerkt en in deze afvalcentrale zou al het ‘grijze’ afval op het eiland verwerkt kunnen worden. Zo kunnen de acute problemen op Parkietenbos worden opgelost.

Op Aruba wordt ook verder gekeken dan alleen een goede afvalwerking. Zo is een ander initiatief ontwikkeld door ATCO, een bedrijf dat o.a. stenen produceert voor bijvoorbeeld gebouwen en bestrating. Zij hebben de techniek om al het gebruikte beton vanuit de woningbouw terug te brengen naar de oorspronkelijke bouwstoffen (zand, cement, grint en staal) en hier nieuwe stenen van te maken. Beton wordt wereldwijd al jaren gerecycled maar is een typisch voorbeeld van downcycling, omdat het veelal puin blijft en zo bijvoorbeeld gebruikt wordt als de fundering voor een nieuwe weg. ATCO heeft een installatie waardoor beton verwerkt wordt in nieuwe betonstenen, waardoor bouwafval waarde behoudt en kan worden gebruikt als nieuwe grondstof.

Antilla Energy, een ander Arubaans bedrijf, heeft een effectief systeem opgezet voor het hergebruik van olie. Via een zelf-ontwikkelde installatie is het bedrijf in staat om gebruikte olie te zuiveren, zodat het opnieuw gebruikt kan worden, bijvoorbeeld voor biobrandstof. Naast de technische innovatie heeft het bedrijf een slim ophaalsysteem voor olie georganiseerd. Het bedrijf levert nieuwe olie aan hotels en supermarkten en haalt de gebruikte olie op deze plekken op. Zo geeft Antilla Energy een beter totaalaanbod aan klanten en kan de logistiek veel slimmer worden georganiseerd – de vrachtwagen rijdt gevuld naar klanten en komt zo weer terug.

Ook zijn er verschillende startups actief op het eiland om toepassingen te bedenken voor afvalstromen. Zo worden ook op Aruba oesterzwammen gekweekt op koffiedik en wordt plastic van de stranden gevist dat versmolten wordt voor 3d printing door Brenchie’s Lab. Dit is een beweging in opkomst die mede door startup-events wordt gestimuleerd door de Universiteit van Aruba. Eric Mijts, docent en onderzoeker, benadrukte het belang van innovatie door deze startups. Juist door deze innovatie kan hergebruik en hoogwaardige recycling ook op Aruba rendabel worden.

De oplossing voor het Arubaanse afvalprobleem ligt echter niet bij één partij. Samenwerking tussen het bedrijfsleven, de overheid en onderwijs is essentieel. Dit is nodig om ook lastige onderwerpen aan te pakken, zoals wet- en regelgeving bij de overheid en het ontwikkelen van nieuwe competenties in het onderwijs. Mede op initiatief van de Universiteit van Aruba en Bureau Innovatie wordt een platform opgezet met verschillende partijen rondom de circulaire economie. Zo wordt gewerkt aan een toekomst waarin Aruba steeds minder afval produceert door meer recycling en hergebruik. Op die manier volgt Aruba zijn eigen weg naar een meer circulaire economie.

 


 

(1) https://caribischnetwerk.ntr.nl/2016/08/06/omwonenden-parkietenbos- leven-naast- een-tijdbom
(2) https://atlas.media.mit.edu/en/profile/country/abw/
(3) Met aftrek van dieren en voedselproducten was in 2017 de import 124,039 ton en de export 17,056 ton
(4) http://cbs.aw/wp/index.php/2016/12/14/foreign-trade- key-indicators/